اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت

داکت اسپلیت یکی از محبوب ترین و اقتصادی ترین سیستم های تهویه مطبوع در ایران است که در بسیاری از پروژه های مسکونی، اداری و تجاری مورد استفاده قرار می گیرد. این سیستم به دلیل ترکیب عملکرد مؤثر، مصرف انرژی بهینه و توزیع یکنواخت هوا، توانسته جایگزین بسیاری از کولرهای گازی دیواری شود.

اما برای درک درست از عملکرد آن، باید با اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت آشنا شویم. این بخش در واقع همان یونیت داخلی دستگاه است که وظیفه ی تأمین سرمایش یا گرمایش محیط را بر عهده دارد و در داخل سقف کاذب نصب می شود. یونیت داخلی با کمک فن، کویل و سنسورهای کنترلی، هوای مطبوع را از طریق کانال ها به بخش های مختلف ساختمان ارسال می کند.

در این مقاله، به صورت تخصصی تمام اجزای داخلی داکت اسپلیت را بررسی می کنیم، نقش هر قطعه را در عملکرد کلی سیستم توضیح می دهیم و ارتباط آن ها با یونیت خارجی و مدار مبرد را تحلیل خواهیم کرد. هدف این است که در پایان مقاله، تصویری دقیق و کاربردی از ساختار درونی داکت اسپلیت به دست آوریم تا نگهداری و عیب یابی آن نیز ساده تر شود.

ساختار کلی یونیت داخلی و نقش آن در سیستم تهویه

برای درک عمیق تر از اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت باید ابتدا ساختار عملکردی این بخش را بشناسیم. یونیت داخلی داکت اسپلیت شامل مجموعه ای از قطعات مکانیکی و الکترونیکی است که هماهنگ با یونیت خارجی کار می کنند تا فرآیند تبادل حرارت انجام شود.

این یونیت معمولاً در فضای سقف کاذب نصب می شود و از طریق کانال های هوا، هوای خنک یا گرم را به اتاق ها هدایت می کند. در حالت سرمایش، مبرد خنک از یونیت خارجی (کندانسور) وارد کویل اواپراتور در یونیت داخلی می شود. فن با دمیدن هوا از روی سطح سرد کویل، دمای هوا را پایین می آورد و آن را وارد فضا می کند. در حالت گرمایش نیز اگر سیستم به پمپ حرارتی مجهز باشد، جهت جریان مبرد معکوس می شود تا گرما به محیط منتقل شود. در کنار این عملکرد اصلی، یونیت داخلی دارای اجزایی مثل سینی درین برای جمع آوری آب تقطیر، فیلتر برای تصفیه هوا، و عایق صوتی برای کاهش صدای فن است.

طراحی دقیق مسیر هوا و محل نصب فن، تأثیر مستقیمی بر راندمان دستگاه دارد. به همین دلیل، شناخت دقیق این اجزا نه تنها برای نصابان بلکه برای سرویس کاران و مهندسان طراحی اهمیت بالایی دارد، چرا که کوچک ترین اشکال در هر بخش می تواند عملکرد کل سیستم را مختل کند.

معرفی کامل اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت

در این بخش، به صورت تشریحی هرکدام از اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت را توضیح می دهیم تا تصویر کاملی از ساختار فنی دستگاه به دست آید.

اواپراتور (کویل سرمایشی)

مهم ترین بخش یونیت داخلی اواپراتور است. لوله های مسی و فین های آلومینیومی آن باعث تبادل حرارت میان مبرد و هوا می شوند. مبرد با دمای پایین وارد کویل می شود و گرمای هوای عبوری را جذب می کند.

فن بلوور (دمنده)

فن با چرخش خود، جریان هوای لازم برای عبور از کویل را ایجاد می کند. در مدل های داکت اسپلیت معمولاً از فن سانتریفیوژ استفاده می شود که توانایی ایجاد فشار استاتیکی بالا برای هدایت هوا در کانال ها را دارد.

موتور الکتریکی فن

این موتور وظیفه ی چرخاندن بلوور را دارد و معمولاً از نوع سه سرعته است تا بتوان شدت جریان هوا را کنترل کرد. در مدل های جدیدتر از موتورهای DC Inverter استفاده می شود تا مصرف برق کاهش یابد.

فیلتر هوا

یکی از قطعات ضروری برای حفظ کیفیت هوای محیط است. فیلتر در ورودی هوای برگشتی نصب می شود و گردوغبار و ذرات معلق را جذب می کند تا هم سلامت کاربران حفظ شود و هم از کثیف شدن کویل جلوگیری شود.

سینی درین و لوله تخلیه

در زمان سرمایش، بخار آب موجود در هوا روی سطح سرد کویل تقطیر می شود. این قطرات در سینی درین جمع آوری و از طریق لوله مخصوص تخلیه می شوند تا از چکه کردن آب جلوگیری شود.

ترموستات و سنسور دما

ترموستات دمای محیط را اندازه می گیرد و بر اساس آن فرمان روشن و خاموش شدن کمپرسور یا فن را صادر می کند. سنسورهای دمایی در بخش ورودی و خروجی هوا تعبیه می شوند تا کنترل دما دقیق تر انجام شود.

تابلو برق و برد کنترل

برد الکترونیکی مغز فرمان دستگاه است که ارتباط بین ترموستات، موتور فن و یونیت خارجی را مدیریت می کند. این بخش وظیفه دارد زمان روشن و خاموش شدن فن، سرعت آن، و ارسال سیگنال به کمپرسور را تنظیم کند.

عایق صوتی و حرارتی

برای جلوگیری از انتقال صدا و حرارت ناخواسته به محیط، دیواره های داخلی دستگاه با لایه های فوم یا پشم سنگ پوشانده می شود. تمام این قطعات در کنار هم باعث می شوند داکت اسپلیت بتواند هوایی مطبوع، پاک و با دمای یکنواخت تولید کند.

نحوه تعامل اجزای داخلی با یونیت خارجی

برای درک کامل اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت باید بدانیم که عملکرد آن کاملاً وابسته به یونیت خارجی (کندانسور) است. ارتباط این دو بخش از طریق لوله های مسی حامل مبرد برقرار می شود. در حالت سرمایش، گاز مبرد با فشار بالا از کمپرسور به کندانسور رفته و در آنجا خنک می شود.

سپس وارد شیر انبساط شده و در نهایت با فشار پایین و دمای بسیار سرد وارد اواپراتور داخلی می گردد. در این نقطه، مبرد حرارت هوای عبوری را جذب کرده و تبخیر می شود. فن داخلی با گردش هوا از روی کویل، این گرما را از اتاق خارج و به مبرد منتقل می کند. مبرد تبخیرشده سپس از طریق خط مکش به کمپرسور بازمی گردد تا چرخه تکرار شود. در سیستم گرمایش نیز این فرآیند معکوس می شود.

بنابراین، عملکرد هماهنگ بین یونیت داخلی و خارجی حیاتی است. هرگونه اختلال در ارتباط، نشتی یا گرفتگی در لوله های مبرد می تواند راندمان سیستم را کاهش دهد یا باعث یخ زدگی کویل شود. به همین دلیل، سرویس کاری دوره ای و اطمینان از سلامت هر دو یونیت، بخش جدایی ناپذیر از بهره برداری صحیح محسوب می شود.(بیشتر بخوانید: مقایسه داکت اسپلیت و مینی چیلر)

مقایسه عملکردی اجزای کلیدی در مدل های مختلف داکت اسپلیت

با توجه به تنوع مدل ها، برندها و ظرفیت ها، اجزا ممکن است از نظر طراحی و عملکرد تفاوت هایی داشته باشند. در جدول زیر مقایسه ای از چند جزء اصلی در انواع داکت اسپلیت آورده شده است:

جزء داخلی	مدل های معمولی	مدل های اینورتر	تفاوت عملکردی
موتور فن	تک سرعته AC	چندسرعته DC Inverter	کاهش مصرف برق و صدای کمتر
برد کنترل	مکانیکی ساده	دیجیتال هوشمند	کنترل دقیق تر دما و سرعت فن
کویل مسی	فین آلومینیومی استاندارد	فین آنتی باکتریال	راندمان بالاتر و هوای سالم تر
فیلتر	معمولی قابل شستشو	فیلتر ضدباکتری و پلی پروپیلن	تصفیه بهتر و نگهداری آسان تر

این تفاوت ها نشان می دهد که پیشرفت فناوری در داکت اسپلیت ها بیشتر در جهت افزایش بازدهی انرژی، کاهش صدا و بهبود کیفیت هوای خروجی بوده است.

اهمیت نگهداری اجزای داخلی در افزایش طول عمر دستگاه

یک نکته مهم درباره اجزا و قطعات داخلی داکت اسپیلت ها، نحوه نگهداری و مراقبت از آن ها می باشد. سلامت همه اجزا شرایطی فراهم می کند تا هر قطعه به طور صحیح کار کرده و عملکرد مناسبی از خود نشان دهد. اولین قدم در سرویس دوره ای، تمیز کردن فیلتر هوا است. این فیلتر باید به طور منظم و در بازه های زمانی مناسبی تمیز شود.

فیلتر کثیف باعث کاهش جریان هوا، افت راندمان و فشار مضاعف بر موتور فن می شود. کویل نیز باید هر شش ماه یک بار شست وشو شود تا از تجمع گردوغبار و قارچ جلوگیری شود. همچنین، بررسی مسیر تخلیه آب درین برای جلوگیری از نشت یا گرفتگی ضروری است. در صورت تجمع آب، احتمال رشد کپک و بوی نامطبوع در سیستم وجود دارد.

بازرسی دوره ای برد کنترل، اتصالات برقی و عایق ها نیز از بروز اتصالی و آسیب های جدی پیشگیری می کند. سرویس کاران حرفه ای معمولاً از دستگاه های سنجش فشار و جریان هوا برای ارزیابی سلامت فن و کویل استفاده می کنند. در نهایت، اگر نگهداری به موقع انجام شود، عمر مفید یونیت داخلی داکت اسپلیت می تواند تا بیش از ۱۰ سال افزایش یابد و هزینه های انرژی و تعمیرات تا ۳۰٪ کاهش پیدا کند.

سخن پایانی

شناخت دقیق اجزا و قطعات داخلی داکت اسپلیت برای هر کاربر، نصاب یا مهندس تاسیسات ضروری است. این آگاهی کمک می کند تا در زمان طراحی، نصب یا سرویس کاری بتوان تصمیم های فنی درستی گرفت و از بروز خطاهای رایج جلوگیری کرد. فن کویل، کویل مسی، فیلتر، برد کنترل و سینی درین، در کنار یکدیگر به گونه ای طراحی شده اند که سیستم بتواند در هر شرایطی هوای مطبوع، پاک و یکنواخت تولید کند.

در عین حال، هر یک از این اجزا نیازمند نگهداری دقیق هستند تا راندمان کل سیستم حفظ شود. در نهایت می توان گفت که داکت اسپلیت، ترکیبی از مهندسی دقیق و طراحی هوشمند است که با شناخت اجزای داخلی آن، می توان به خوبی از عملکرد بی نقص و عمر طولانی دستگاه اطمینان حاصل کرد.

سوالات متداول

1. آیا داکت اسپلیت بدون فیلتر هم کار می کند؟

بله، اما توصیه نمی شود. نبود فیلتر باعث ورود گردوغبار به کویل و کاهش راندمان حرارتی و عمر دستگاه می شود.

2. هر چند وقت باید فیلتر داکت اسپلیت شسته شود؟

در محیط های خانگی هر دو ماه یک بار و در فضاهای اداری یا پرگردوغبار، حداقل ماهی یک بار باید فیلتر تمیز شود.

3. آیا می توان کویل مسی یونیت داخلی را تعویض کرد؟

بله، در صورت نشتی یا خوردگی می توان کویل را تعویض کرد، اما بهتر است این کار توسط تکنسین مجاز انجام شود تا خللی در مدار مبرد ایجاد نشود.